Uyuz tam olarak nedir ve nasıl bulaşır? Uyuzun en sık bulaştığı yerler nereleri?

Uyuz, cilt üzerinde ve içinde yerleşen, Sarcoptes scabiei var. hominis denilen bir bir parazitin yaptığı deri hastalığıdır. 0.2 mm uzunluğunda bir akar yani hayvancağızdır. Bu parazit dişileri, insan cildinin üst tabakasında tüneller kazarak yaşar. Tünellerin içerisine hem yumurtalarını bırakır hem de dışkısını. Uyuz, kaşıntılı bir deri rahatsızlığına neden olur ve ciltte kızarıklık, döküntü ve şiddetli kaşıntıya yol açar.

Uyuz nasıl bulaşır:

Cilt teması: Uyuz, en yaygın olarak cilt teması yoluyla bulaşır. Bir kişiden başka bir kişiye bulaşması için en az 15 dakikalık bir deri teması gereklidir.

İnfekte bir kişi ile doğrudan temas veya enfekte kişinin giysileri, yatakları, havluları gibi eşyaları kullanarak bulaşabilir. Cinsel temas sırasında da uyuz bulaşabilir, bu nedenle cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyon olarak da kabul edilir.

Uyuzun en sık bulaştığı yerler:

Aileler: En yaygın bulaşma yolu aile içi temas veya yakın temasla gerçekleşir. Paylaşılan yataklar, giysiler veya havlular uyuzun aile içinde yayılmasına katkıda bulunabilir.

Cinsel partnerler: Cinsel temas sırasında uyuz bulaşabilir, bu nedenle cinsel partnerler arasında bulaşma riski yüksektir.

Kurumlar: Uyuz bazen okullar, yurtlar, koğuşlar, hapishaneler ve bakım evleri gibi toplu yaşam alanlarında yayılabilir, çünkü insanların bir arada yaşaması ve temas etmesi riski artırabilir.

 Hangi belirtileri görürsek uyuz hastalığından şüphelenmeli ve doktora gitmeliyiz?

Uyuzun belirtileri genellikle ciltte ortaya çıkar ve şiddetli kaşıntı ile karakterizedir. Uyuz belirtileri şunlar olabilir:

Şiddetli Kaşıntı: Gece artan kaşıntı esastır. En belirgin ve rahatsız edici belirti şiddetli kaşıntıdır. Kaşıntı özellikle geceleri artabilir ve yaygın olarak parmaklar, bilekler, dirsekler, koltuk altları, göğüs, karın, bel, kalça ve genital bölge gibi cilt kıvrımlarında hissedilir.

Kızarıklık ve Döküntü: Ciltte kızarıklık ve döküntüler oluşabilir. Döküntüler genellikle küçük, kabarcıklı veya kabuklu olabilir. Yaygın kaşıntı izleri ve kızarıklıklar görülür.

Tüneller: Parazitin deri altında tüneller kazdığı yerlerde ince çizgiler şeklinde tüneller görülebilir. Bu tüneller genellikle gri, kahverengi veya siyah gibi renklere sahip olabilir.

Kabarcıklar ve Yaralar: Ciltte içi su dolu kabarcıklar, yaralar veya kabuklar oluşabilir.

Uyuz belirtileri ciltteki bu değişikliklerle sınırlı olmayabilir. Bazı insanlar baş ağrısı, yorgunluk, ateş, huzursuzluk ve uyku problemleri gibi genel belirtiler de yaşayabilir. Eğer uyuz belirtileri görüyorsanız veya şüpheleniyorsanız, bir dermatoloğa başvurmalısınız. Uyuz, uygun tedavi ile iyileştirilebilir, ancak enfekte kişi ve temas ettiği kişilerin aynı anda tedavi edilmesi önemlidir. Ayrıca, doktorunuz uyuzun diğer cilt hastalıklarından ayırt edilmesine yardımcı olacaktır. Uyuz teşhisi konduğunda, tedavi için ilaçlar reçete edilir ve hijyene yönelik önlemler alınır.

Bu hastalığın tedavisi var mı ve bu tedavi süreci ne kadar zaman alıyor?

Evet, uyuz hastalığının tedavisi bulunmaktadır. Uyuzun tedavisinde genellikle reçete ile verilen sürme (topikal) ilaçlar kullanılır. Son bir yıldır ülkemizde ağızdan alınan uyuz ilacı da mevcuttur. Bu ilaçlar cilde uygulanarak parazitin öldürülmesi ve belirtilerin giderilmesi hedeflenir. Ayrıca, uyuz hastasının tüm temas ettiği kişilere aynı tedaviyi uygulamak önemlidir. Tüm ailenin tedavi olması şarttır. Tedavi genellikle birkaç tekrarlayan uygulama ile başarılı bir şekilde sonuçlanır. İlaçların kullanımı, doktorun önerilerine ve ilacın kullanım talimatlarına uygun olarak yapılmalıdır. Ayrıca, uyuz belirtileri geçse bile ilaçlar, doktorun tavsiye ettiği şekilde tam olarak bitirilmelidir. Kaşıntı genellikle hızla azalır ve ciltteki döküntüler de iyileşmeye başlar. Ancak, kaşıntının tamamen geçmesi 6-8 haftayı bulabilir. Ayrıca, enfekte kişi ile temas etmiş diğer kişiler de tedavi edilmelidir. Uyuz tedavisinin başarılı olabilmesi için enfekte kişinin ve temas ettiği kişilerin tedaviye tam olarak uyum göstermeleri çok önemlidir. Ayrıca, enfekte kişiye ait giysilerin ve yatak takımlarının da uygun şekilde yıkanması veya temizlenmesi gerekebilir. Giysilerin 60 derecede yıkanması yeterlidir. Yıkanamayan veya kuru temizlemeye gönderilemeyen giysiler bir naylon torbaya konup ağzı sıkıca bağlanmalıdır. Bir hafta içinde tüm parazit ve yumurtaları ölecektir.

Uyuz vakaları dönem dönem artıyor. Bunun sebebi nedir? Şu anki vaka artışının sebeplerini neye bağlıyorsunuz?

Uyuz vakalarının artış göstermesinin birkaç nedeni olabilir. Uyuzun bulaşması ve salgınlarının artmasına yol açan etkenler şunlar olabilir:

Toplu Yaşam Koşulları: Uyuz, toplu yaşam koşullarında daha kolay yayılabilir. Bu tür ortamlarda insanlar daha yakın temas halinde bulunurlar ve enfekte kişilerle temas riski artar. Özellikle hapishaneler, koğuşlar, okullar, yatılı kurumlar ve toplu konutlar gibi yerlerde uyuz salgınları daha yaygın olabilir.

Tedavi Edilmemiş Vakalar: Uyuz vakaları tedavi edilmediğinde veya tedavi yarım bırakıldığında hastalığın yayılma riski artabilir. Bu nedenle uyuz tanısı konulan kişilerin ve temas ettikleri kişilerin tedavi edilmesi önemlidir. Tedavinin eksik yapılması veya tüm ailenin aynı zamanda tedavi edilmemesi de uyuzu tetikler.

Direnç Gelişimi: Uyuz paraziti, zaman içinde ilaçlara karşı direnç geliştirebilir. Piyasada mevcut olan bir takım ilaçlara direnç gelişmiştir. Bu durumda, uyuz tedavisinin daha zorlu hale gelmesi ve tekrarlayan vakaların artması mümkün olabilir.

Göç ve Seyahat: İnsanların farklı yerlere seyahat etmesi ve göç etmesi, uyuzun yayılma riskini artırabilir. Enfekte kişiler başka bölgelere gittiklerinde veya gelen kişiler uyuzu başka yerlere taşıdıklarında salgınlar yayılabilir.

Hijyen ve Temizlik: Uyuzun yayılmasını engellemek için hijyen ve temizlik önemlidir. Fakat uyuzu önlemede tek başına yeterli değildir.

Bu nedenle, uyuz salgınlarına karşı önleyici önlemlerin alınması ve enfeste kişilerin tedavi edilmesi önemlidir.

Uyuzdan korunmak için neler yapmalıyız?

Uyuzdan korunmak için aşağıdaki önlemleri alabilirsiniz:

Temizlik: Kişisel hijyen önemlidir. Düzenli olarak ellerinizi yıkamak, temiz giysiler giymek ve temizlenmiş yatak takımı kullanmak uyuzun yayılmasını önlemeye yardımcı olabilir.

Kişisel Eşyalar: Kişisel eşyalarınızı başkalarıyla paylaşmamaya dikkat edin. Özellikle giysiler, havlular ve yatak takımları gibi eşyaların paylaşımı uyuzun bulaşma riskini artırabilir.

Temas: Uyuzun birinci bulaşma kaynağı deri temasıdır. Uyuzun bulaşma riskini azaltmak için enfeste kişilerle temas etmekten kaçının. Özellikle aynı yatakta yatmak, uzun süre sarılmak veya cinsel temas kurmaktan kaçının.

Toplu Yaşam Alanları: Toplu yaşam alanlarında uyuz salgınlarını önlemek için hijyen kurallarına uyun. Okullar, hapishaneler, bakım tesisleri ve toplu konutlar gibi yerlerde uyuzun yayılma riski daha yüksek olabilir.

Uyuz, uygun önlemler alındığında önlenebilir veya kontrol altına alınabilir bir hastalıktır. Kişisel hijyen ve temizlik, uyuzun yayılmasını engellemek için temel önlemlerdir.

Uyuz hastalığında özellikle risk altında dediğiniz bir grup var mı? (Mesela çocuklar daha mı çabuk

etkilenir vb)

Uyuz hastalığı her yaş ve cinsiyetten insanları etkileyebilir, ancak bazı gruplar daha yüksek risk altında olabilir. Toplu yaşam alanlarında, özellikle kalabalık ve hijyen koşullarının yetersiz olduğu yerlerde uyuzun yayılma riski artar. Örneğin, okullar, hapishaneler, bakım tesisleri ve toplu konutlar gibi yerlerde uyuz salgınları daha yaygın olabilir. Aile içinde veya aynı evi paylaşan kişiler arasında uyuzun bulaşma riski yüksektir, çünkü yakın temas daha sık olur. Bağışık sistemi zayıflamış Kişiler: bağışık sistemi zayıf olan kişiler, özellikle HIV veya başka bir bağışıklık sistemi sorunu olanlar, uyuz hastalığına karşı daha yatkın olabilirler. Sağlık çalışanları, uyuz hastalarıyla temas etme riski taşırlar, bu nedenle uygun koruyucu önlemleri almalıdırlar.

Bir oran vermek mümkün mü?

Hem ülkemiz hem dünyada uyuzun görülme sıklığı ile ilgili bir rakam vermek mümkün değil. Fakat son 2-3 yılda daha çok uyuz hastasının hastanemize geldiğini söyleyebilirim. Özellikle son 6 aydır dirençli uyuz vakalarında bir artış var. Tüm aile fertleri kaşınarak bize geliyorlar. Tüm dünyada uyuzun arttığına dair yayınlar da çıkmaya başladı.

Prof. Dr. Zekayi Kutlubay

Cerrahpaşa Tıp Fakültesi

Deri ve Zührevi Hastalıkları Anabilim Dalı