Sivilce (Akne)

Sivilcelerin sebepleri nelerdir?

Sivilce (akne) kıl ve yağ bezi ünitesinin iltihaplanmasıdır. Akne oluşumunda birçok faktör birlikte rol oynamaktadır. Bunlar bazı bakterilerin deride çoğalması, sebum dediğimiz yağ miktarında artış, derinin ana hücresi olan keratinositlerde hızlı çoğalma ve bunların fazla birikerek gözeneklerde tıkaç oluşturması ana süreçtir. Ayrıca hormonal etkiler, genetik alt yapı, yumurtalıklarda kist oluşması gibi bazı hastalıklar, sigara kullanımı, hava kirliliği, bazı ilaçlar, gebelik, uygun seçilmeyen kozmetik ürünlerin sivilce oluşumuna katkısı vardır.

Sivilceler hangi yaşlarda başlıyor?

Akne genellikle ergenlik çağında, 10-14 yaşlarında başlar. Erkek bireylerde ve yağlı cildi olanlarda daha şiddetli seyredebilir. Akne başladıktan sonra genellikle 5-10 yıl sürebilir ancak şiddeti gittikçe azalır. Sivilce erişkin çağda da görülebilmektedir ve ergenlik döneminde çok az sivilcesi olan kişilerde de oluşabilir. Genelde 25-30 yaş civarında görülür ancak daha ileri yaşlarda da oluşabilir. Pandemi nedeniyle maske kullanımıyla da erişkinlerde “maskne” diye bir kavram görülmeye başlanmıştır ve maskenin örttüğü alanlarda sivilce ile karakterizedir. Maske yağlanmayı artırmakta, ellerin yüze teması artırmakta ve 4-5 saatte bir değiştirilmediğinde de bakteri kolonizasyonunu artırmaktadır. Bu durum da göz önünde bulundurulmalıdır.

Sivilcelerin özellikle ergenlikte çıkmasının sebepleri neler?

Çocukluk çağında uyur vaziyette olan yağ bezleri ergenlik döneminde aktive olmaktadır. Ayrıca genital organlardan eşey hormonları üretilmeye başlanır. Testosteron (erkeklik hormonu) yağ bezlerinden sebum denilen deri yağının üretilmesini artırır, bu da gözenekleri tıkar. Tıkanan gözeneklerde bakteri birikir. İnflamasyon (yangı) gelişir ve sivilce oluşumu kolaylaşır. 

Ergenliğe giren herkeste sivilce çıkmıyor. Kimler daha yatkın? 

Ergenlik döneminde herkeste az veya çok sivilce çıkar. Bazı insanlarda daha şiddetli ve nodülokistik dediğimiz fındık büyüklüğünde iz bırakan sivilceler çıkarken, bazılarında sadece siyah noktalar ve/veya hafif iltihaplı sivilceler oluşur. Genetik alt yapı ve çevresel faktörler belirleyicidir. Anne veya babasında şiddetli sivilcesi olmuş olan kişilerde daha inatçı ve derin sivilceler çıkabilmektedir. Beslenme düzeni bozuk olan, uyku düzenine dikkat etmeyen, deri bakımını uygun şekilde yapmayan, sigara kullanan ve nemli iklimlerde yaşayan gençlerimizde sivilce çıkma ve şiddetli seyretme olasılığı daha yüksek olmaktadır. 

Cilt tipinin etkisi var mı?

Elbette etkisi var. Kimi insanın cildi yağlı, kimininki karma ya da kurudur. Yağlı cilde sahip hastalarda sivilce oluşumuna neden olan faktörlerden biri olan yağ bezlerinin aşırı aktivitesi olduğu için lezyonların oluşumu çok daha kolay olacaktır. Ayrıca leke kalma konusunda da bazı deriler daha şanssızdır. Örneğin buğday tenli bireylerde akne sonrası kahverengi leke kalması daha olasıdır.   

Yiyecek-içeceklerin rolü nedir? 

Hiçbir yiyecek veya içecek direkt olarak sivilceye neden olmaz ancak oluşumunu kolaylaştırabilir. Süt ve sütlü gıdalar, çikolata, cips, ekmek, tatlılar, pirinç gibi karbonhidrattan zengin gıdalar; kola, gazoz ve buzlu çay gibi şekerli ve gazlı içecekler, mısır gevrekleri ve sayamadığımız her türlü işlenmiş gıdalar sivilce oluşumunu kolaylaştırır ve var olanların büyümesini, yaygınlaşmasını sağlayabilir.  Hiperglisemik dediğimiz şekerden zengin besinler, akne oluşumunu kolaylaştırabilir. C vitamini, çinko ve omega-3’den zengin gıdalar ise sivilcelerin azalmasını sağlarlar. Turunçgiller ve diğer taze meyveler, sebzeler, balık ve düşük şekerli diyetler korunmada etkili olabilir.

Sivilcelerle oynamak sivilceyi yaygınlaştırır mı? 

Sivilcelerin içeriğinde yağ ve bazı bakteriler vardır. Sivilceyi elleyerek bu bakterileri ve yağı başka alanlara bulaştırmak olasıdır ve yeni sivilceler oluşabilir. Ayrıca ellerimizde bulunan ve gün boyu biriken yağ, kir, kimyasallar, bakteri, virüs ve mantarlar da sivilcelerle oynadıkça bu alanlara bulaşacaktır. Bunun sonucunda iltihabın derine inmesi ve iz oluşumu görülebilir.

İz, leke kalıyor mu? 

Vücudumuzda olan her derin yara iz bırakır, çoğunlukla gözle görülemese de buna sivilce de dahildir. Sivilce iyileşirken, özellikle de derin yerleşimli ise deriden çökük veya kabarık izler bırakabilir. Ayrıca kahverengi/kırmızı leke de kalabilir. Bunun için tedavinin her basamağında dermatoloji uzmanına danışılmalı ve sivilceler hasta ve/veya ehil olmayan kişiler tarafından asla ellenmemelidir.

Aşama aşama tedavi yöntemlerini anlatır mısınız? 

Akne tedavisinin en önemli basamağı hem kozmetik hem de tedavi edici ürünlerin dermatoloji uzmanına danışılmasıdır. İyi bir arındırıcı yıkama ürünü, tonik, uygun bir nemlendirici, ara ara peelingler ve kurutucu akne kremleri uygulanabilir. Ürünler tahriş etmeyen ve kokusuz olmalı, allerjik olmayan maddeler içermelidir. Kullanılan nemlendirici ve makyaj ürünleri yağ bazlı olmamalıdır. Her hastada sivilce kremleri kullanmak gerekli olmayabilir ve hafif vakalarda yıkama ürünü ve tonik ile uygun bir nemlendirici yeterli olabilmektedir. Bazı sivilce ve/veya siyah noktalar mekanik olarak dermatolog tarafından çıkartılabilir ve cilt bakımı uygulanabilir. Eczanelerde mevcut ilaçlardan reçete edebildiğimiz gibi, özel karışım ilaçlar da eczacıya hazırlatabiliyoruz. Derin yerleşimli kistik dediğimiz aknelerde ise ağızdan alınan ve A vitamini türevi olan tabletler ile sivilceleri içten kurutulabilir. Uygun hastalarda kimyasal peeling, lazer gibi işlemler de uygulanabilir. Kısacası akne tedavisi kişiseldir ve her hastada aynı ürün ve basamaklar kullanılmaz. Hasta bazlı planlama yapılmalıdır.

Kozmetik seçimi önemli mi?

Kozmetik seçimi önemlidir ve kişinin deri tipine, allerjik durumuna ve sivilcesinin tipi ile şiddetine göre değişir. Eğer kozmetik ürünler doğru kullanılırsa, akne tedavisine de yardımcı olur. Örneğin glikolik asit gibi soyucu ajan, akne ilaçlarının derideki aktivitesini kolaylaştırır.  Genel olarak akneli kişiler gözenekleri tıkayan, yağ bazlı ürünleri tercih etmemeli ve fondöten gibi ürünler kullanmamalıdır. Bunun yerine hekimin önerisi ile renkli güneş koruyucular iyi bir seçenek olabilir.

Tedaviye yardımcı önerileriniz var mı?

Öncelikle yukarıda bahsedilen bakım önerilerine ek olarak sivilceli hastanın dikkat etmesi gereken altın kural sivilceleri asla ellememek, kaşımamak, yolmamak, koparmamak ve sıkmamaktır. Bunu dışında beslenmeye özen gösterilmeli, antioksidanlardan zengin sebze/meyve ağırlıklı gıdalar tüketilmeli, omega-3’den zengin olan balıklara diyette yer verilmeli, paketli hazır market gıdalarından uzak durulmalı ve fast-food yiyecekler yenmemelidir. Var olan sivilcelerin iz bırakmadan iyileşmesine yardımcı olmak için hastanın derisine uygun olan, gözenekleri tıkayıcı etkisi olmayan iyi bir nemlendirici veya güneş koruma ürünü hem yaz hem de kış aylarında kullanılmalıdır.

Prof. Dr. Zekayi Kutlubay

Cerrahpaşa Tıp Fakültesi

Deri ve Zührevi Hastalıkları Anabilim Dalı